5.3 AS PROPOSICIÓNS: CON. CORRECCIÓN DE ACTIVIDADES

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

 

5.3.1
-Ía ir connosco esa mañá, pero despois chamounos para dicir que ía co curmán máis novo, que o levaba no coche.
-Traio sempre comigo o carné de conducir polo que poida pasar.
-Con un ou con outro recado, ti vén axiña.
-E veume coa historia de que non lle deixaran pasar porque ía coa mochila.
-Non quero verte máis coa gorra na cabeza.
-Non tiña nada. Casei cunha man diante e coa outra detrás.
-Foi co neno e coa nena.

5.2.2
-Inda que se poña a estudar toda a noite, non aprenderá nada/ Con estudar toda noite non aprenderá nada.
-Con andar(es) de aquí para aló, non che vai aparecer a chave./Por moito que andes de aquí para aló, non che vai aparecer a chave.

-Por máis que saian de madrugada, non lles abonda o tempo./Con saíren de madrugada, non lles abonda o tempo.
-Con aumentár(es)lle un palmo, non che cobre a mesa./Por moito que lle aumentes un palmo, non che cobre a mesa.(Non sería tamén “Con lle aumentares”…)

5.2.3
Pensamos que o importante non é entrar co pé dereito, senón facer as cousas ben, cun interese que ti non nos mostras. Así que non nos veñas con fumes que non temos por que chos soportar coa pacencia que tivemos sempre contigo. Estabas avisado cunha amonestación e sabías que o procedente era ter moito coidado coas palabras que empregaras. Connosco non se xoga.

 

TOMAMOS O QUE QUEDA DA MES DE VACACIÓNS. EN XULLO VOLVEMOS OS QUINCE PRIMEIROS DÍAS. LOGO XA DAMOS PUNTO DE VERÁN.

 

 

Anuncios

5.2 AS PROPOSICIÓNS: CON. PROPOSTA DE ACTIVIDADES

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

5.2.1 Completa coa preposición con tendo en conta as súas contraccións

-Ía ir ____ esa mañá, pero despois chamounos para dicir que ía __ curmán máis novo, que o levaba no coche.

-Traio sempre___ o carné de conducir polo que poida pasar.

– __ un ou __ outro recado, ti vén axiña. (OLLO coas palabras que parecen pero non son artigos)

-E veume __ historia de que non lle deixaran pasar porque ía __ mochila.

-Non quero verte máis __ gorra na cabeza.

-Non tiña nada. Casei __ man diante e __outra detrás.

-Foi__ neno e __nena.

 

5.2.2 Completa segundo o modelo

-Inda que se poña a estudar toda a noite, non aprenderá nada/ Con estudar toda noite non aprenderá nada.

-Con andar de aquí para aló, non che vai aparecer a chave./

-Por máis que saian de madrugada, non lles abonda o tempo./

-Con aumentarlle un palmo, non che cobre a mesa./

 

5.2.3 Completa este texto:

Pensamos___ o importante non é entrar__pé dereito, senón facer as cousas ben, __ interese que ti non nos mostras. Así que non nos veñas ___ fumes que non temos por que chos soportar__pacencia que tivemos sempre __. Estabas avisado __ amonestación e sabías __ procedente era ter moito coidado__ palabras que empregaras.__ non se xoga.

 

MAÑÁ CORREXIREMOS.

5.1 AS PROPOSICIÓNS: CON. USOS E CONSTRUCCIÓNS

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

5.1.1  Segundo o Dicionario da Real Academia Galega, a preposición con expresa:

-Compañía.

Pasou a tarde cos amigos. SINÓNIMOS xunta2, xunto

Vou con ela á feira. SINÓNIMO canda

-Proximidade.

As carpetas hai que colocalas no estante con estoutras.

-Relación entre persoas ou cousas.

Lévase ben con todo o mundo. Isto non concorda co que me dixeron a min.

-Indica posesión ou contido.

Un cuarto con vistas ao mar. Un libro con moitas páxinas.

-Medio ou instrumento utilizado.

Cortou o chourizo coa navalla. Conseguiu o que quería con axuda.

-Modo ou maneira de realizar algo.

Facer algo con coidado. Tratar os animais con cariño.

-O obxecto sobre o que incide a acción do verbo.

Tirou co vaso e escachouno.

 

OBSERVACIÓNS: A preposición con contrae co artigo determinado o, a, os, as dando as formas co, coa, cos, coas respectivamente, e co indeterminado un, unha, uns, unhas dando as formas cun, cunha, cuns, cunhas

 

FRASES E EXPRESIÓNS

-Con que. Expresa a consecuencia.

Non te quero ver, con que é mellor que marches.

-Con todo. Non obstante o dito, a pesar do dito.

Está bastante ben, con todo aínda se pode mellorar.

 

5.1.2 Outras contraccións

Tamén contrae coas formas dos pronomes tónicos: min, ti, si, nós, vós, si.

Comigo, contigo, consigo, connosco, convosco, consigo.

 

5.1.3 Construcción:  con+infinitivo

Substitúe xeralmente a unha subordinada adverbial concesiva (inda que, por máis que, por moito que, malia que…)

Con chorares, non arranxas nada/ Inque que chores, non arranxas nada…

 

5.1.4 Pronuncia da contracción coa/coas

Debe pronunciarse como se fose un diptongo, é dicir, como se constituíse unha soa sílaba. Simuladamente escribo así a pronuncia: coá, coás. Ten unha aplicación práctica no cómputo silábico da poesía, pois soa unha soa sílaba.

 

5.1.5 Posibles confusións de contraccións na lingua escrita.

-Na lingua oral, é moi común que a contracción coa se diga *ca, por analoxía (parecido) con co. Pero esa forma é un erro na escrita.

-Por influencia da lingua oral, poden aparecer na escrita erros como:

Díxolle *ca ía ir ver/ Díxolle que a ía ir ver.

Non sei se sabes *cos vin o outro día pola rúa moi xuntiños/ Non se se sabes que os vin o outro día pola rúa moi xuntiños.

 

MAÑÁ PROPOÑEMOS ACTIVIDADES

4.3 AS PREPOSICIÓNS: POR. CORRECCIÓN DE ACTIVIDADES

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

4.3.1
-Ía pola beiravía e vin que un coche se me botaba encima.
-Se non me chego a enterar polo xornal de hoxe, nin se me pasaría pola cabeza que isto podía ocorrer.
-Graciñas polos ovos. E non cho digo polo que custan, senón polo seu sabor.
-Pola celebración do santo de Hadrián, non me tes que pedir explicación ningunha.
-El pelexaba por o meter na caixa e seu irmán por o botar fóra.
-O que non vaia polas boas, vai polas malas.

4.3.2
-Vou por maragaridas para pór un ramallete na mesa.
-E por riba vénme conque el non vai pór os cartos para todo.
-Que sexa ou non sexa verdade non me vai pór colorada.
-Por cartos que non quede. Se se pode pór, tira para diante.

4.3.3
-Por que non me chamaches ao pasares? Puiden aforrar de ir soa.
-Pois non cho fago porque non me dá a gana. Así de claro.
-Pau porque bogas e pau porque non bogas.
-Se che preguntan por que non estás na lista, dilles que aínda te matriculaches onte.
-Enfadouse comigo e gustaríame saber o porqué.

4.3.4
-Non tes mellor nota porque non queres./-Non tes mellor nota por non quereres.
-Xa que mo contou, perdóollo./-Por mo contar, perdóollo (Tamén… por contarmo…)
-Posto que non parades quietos, acabouse a promesa: xa non ides./-Por non parardes quietos, acabouse a promesa: xa non ides.
-Estamos moi contentos porque aprobamos a oposición./-Estamos moi contentos por aprobarmos a oposición.
-Devolvéronlles o motor porque non funcionaba./-Devolvéronlles o motor por non funcionar.
-Salvouse xa que os médicos atendérono moi axiña./-Salvouse polos médicos o atenderen moi axiña. (Tamén,  … polos médicos atendéreno…)

 

MAÑÁ TRABALLAREMOS CON OUTRA. ÁNIMO!!!

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

 

Dous alumnos dun IES da montaña luguesa fixéronme esta entrevista para un traballo. Creo que a súa lectura pode dar lugar a algunha reflexión e déixoa neste blogue porque forma parte do aspecto sociolingüístico que nunca debe saltarse nunha lingua que ten problemas coa súa sociedade.

Cal  é a súa ltingua habitual?

-A galega.

Por que usa esa lingua?

-Podía contesar con palabras de Celso Emilio Ferreiro:

“…eu faloa porque si, porque me gosta
porque me peta e quero e dame a gana
porque me sae de dentro,…

Pero vou facelo de xeito máis sinxelo: porque é a miña e a do meu país.

Usa nalgún ámbito a outra lingua? En cal?

-Moi excepcionalmente,  podo usar o castelán, o francés ou o inglés.  En que ámbito? No literario. No comunicativo, fágoo cando teño necesidade porque  a persoa interlocutora é foránea  e precisamos un idioma que entendamos as dúas.

Sentiuse algunha vez discriminada por falar galego?

-Que difícil é dar esta resposta! Se tiña que falar outra lingua que non falaba na casa e me escolarizaron nunha lingua que non era a miña, si estiven discriminada moitísimos anos. Pero, a efectos teóricos, mentres o galego foi unha lingua non normal eu podía falar castelán e facíao.  Desde que a lingua se fixo oficial, pasei a utilizala dentro do país en exclusiva e nunca me trouxo problemas. Outra cousa é que me contesten nela, claro. Pero nos ambientes en que me movo, intentan xeralmente falarmo tamén.

Pensa que o galego debería ser unha lingua de uso habitual?

-En Galicia está ben claro que si. Cal se non?

Por que?

-Porque é normal que os habitantes dun país que ten o tesouro dunha lingua propia a falen en calquera situación. Con todos os meus respectos, non facelo así ten algo de anómalo, aínda que moita xente non o vexa ou non o queira ver porque inda está cargada de prexuízos.

Pensa que o galego é máis importante que calquera outra lingua?

Para min si. E debera selo para calquera persoa que se diga galega. Non hai superioridades lingüísticas, pero a propia é a primeira, sen dúbida, porque vai pegada á nosa pel e porque con ela repetimos as palabras dos antergos. É tamén unha lingua de amor.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Cal pensa que será o futuro do galego?

-Está nas mans de galegas e galegos. Se algún día a este país lle entra o sentido común e empeza porque as familias non lles neguen ás fillas e aos fillos o dereito a pertencer plenamente a el tal como é, terá supervivencia. Se se segue negando a si mesmo, non o sei. Non obstante, hoxe é unha lingua de cultura e de posibilidades. A cultura galega máis viva, creativa e dinámica hoxe faise nesta lingua. Afortunadamente, xa os obreiros falan castelán e os catedráticos galego. O ideal sería unha lingua para todos, pero hai cambios cualitativos moi fortes e estimulantes que, se cadra, non chegan a todo o país para servir de modelo.  Hoxe non é o castelán quen garantiza o ascenso social que os pais e nais pensaron noutra época. Eu teño unha filla e un fillo que, falando catro ou cinco idiomas, fan a súa vida persoal e profesional en galego. Con orgullo, teño que engadir que son persoas de relevancia cultural e mesmo social con proxección internacional.

Cales serían as medidas a tomar para que o galego tivese máis presenza?

-Hai responsabilidades individuais –cadaquén temos a nosa que é intransferible- e responsabilidades colectivas, que son as diversas institucións públicas e privadas, desde os Concellos ata a Xunta de Galicia pasando pola Xudicatura, Igrexa, Empresariado… Se nos concienciamos de que a lingua é unha riqueza cultural para un país que se pode comunicar tamén a través dela con centos de millóns de falantes de toda a lusofonía acabarémola vendo como lingua de probabilidades, ademais de ser a propia. Daquela, esixirémolles aos políticos que a respecten e que traballen nela e por ela, non que fagan un paripé que é como unha eutanasia pasiva e nin sequera a empreguen en público. É unha dinámica que debe nacer da sociedade, porque os políticos e políticas, que teñen moita responsabilidade na configuración dun país,  fan o que cren que lles dá votos. Galicia sufriu unha regresión escandalosa desde a chegada de Feijóo, sen que fose antes ningunha marabilla. A escola está hoxe programada para facer desaparecer lentamente o idioma. E dáme moita mágoa porque eu empecei a dar clase de galego, de forma voluntaria e acollida a Lei Villar Palasí de 1970, en Ferrol. Tamén fun pioneira en impartila xa obrigatoriamente en Santiago no primeiro curso que puido facerse, se o colexio o permitía, o 1979-80.

 

Cal cre que é a presencia do galego na sociedade actual? É nos medios de comunicación?

-Nos medios de comunicación? Unha vergoña, agás na prensa dixital comprometida, sostida pos subscrición dos seus usuarios. Os xornais de maior tirada téñena nun recanto como reclamo  para recibiren subvencións. Mesmo nos medios públicos autonómicos non ten a lingua o tratamento que debera ter, pola súa baixa calidade en xeral e tamén porque faltan contidos culturais de calidade implicados co país.

Na sociedade? Teríamos que preguntar en que sociedade. Eu vivín e frecuento Santiago –a cidade máis normalizada de Galicia- onde a lingua galega culta é moi habitual en calquera despacho  profesional liberal, hostelería, ocio, universidade, xudicatura, empresa… E vivo habitualmente en Rianxo, onde fala galego máis do 95% da poboación e é tamén lingua de comunicación en todos os ámbitos. Sei que noutros lugares non é así, por iso é difícil dar unha resposta global a esta pregunta.  En calquera caso, eu poñería estes dous entornos como modelo do que debería ser, sobre todo o de Rianxo.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Como evolucionou o uso do galego dende que empezou a traballar ata a actualidade?

-Perdéronse moitos falantes e gañáronse ámbitos de uso para os que era impensable. Eu non me imaxino falando galego no Instituto de Ensino Medio, nin na Escola de Maxisterio nin na Universidade de Santiago. Pola contra, pérdense falantes porque as familias non frearon a sangría por falta dunha política seriamente comprometida co idioma. Isto non é boa cousa,  porque unha lingua existe se hai quen a fale. Por moi empleirada que estea, se é unha lingua ritual convértese case en lingua morta. Non obstante, estamos a tempo de recuperala e iso é moi positivo.

Porque escribe en galego?

-O meu primeiro libro escribino en castelán, a única lingua que sabía escribir. Afortunadamente, pareime a pensar que pintaba eu escribindo nunha lingua na que non pensaba, nin quería, nin soñaba. Daquela alfabeticeime na  lingua que me define e aí seguimos. Por que me vou traducir? Iso só o fago para colaboracións que me piden desde fóra, que non son poucas, pero habitualmente procuro que vaia o galego orixinal a pé de páxina.

Ten pensado seguir publicando libros en galego?

E logo que hei facer? Non hai outra maneira sensata de actuar. Supoño que ao acabar a entrevista esta pregunta ten xa menos sentido formulala que cando a propuxestes.

Pensa que son suficientes as horas dedicadas ao galego no horario escolar?

A escola en Galicia tiña que ser escola galega. Xa que logo, o horario restrinxido sería para as outras linguas, non para a propia. Cataluña pode ser un bo exemplo. Porque os cataláns saben o que queren: garantir a supervivencia do seu idioma. O castelán apréndese en contacto co ambiente, porque a súa presenza é moi forte nos medios, nas bilbiotecas… Eu teño unha netiña que vai cumprir catro anos. Vai a unha escola galega, oe galego na súa famila e nas dos avós, pero sabe botar xa un parrafiño que outro en castelán. Se fose ao contrario, se falase castelán no ámbito familiar e escolar, non sabería botar un parrafeo en galego. Os feitos están aí para demostralo.

 

Ría de Arousa, no día da Ascensión de 2016

4.2 AS PREPOSICIÓNS: POR. PROPOSTA DE ACTIVIDADES

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

4.2.1 Completa

Ía __ beiravía e vin que un coche se me botaba encima.

Se non me chego a enterar __ xornal de hoxe, nin se me pasaría__ cabeza que isto podía ocorrer.

Graciñas__ ovos. E non cho digo__ que custan, senón__  seu sabor.

__ celebración do santo de Hadrián, non me tes que pedir explicación ningunha.

­­­El pelexaba __ _ meter na caixa e seu irmán __ _ botar fóra (Ollo. Hai dous ocos)

O que non vaia__ boas, vai__ malas.

 

4.2.2 Coloca acento diacrítico ao por que o deba levar:

-Vou por maragaridas para por un ramallete na mesa.

-E por riba vénme conque el non vai por os cartos para todo.

-Que sexa ou non sexa verdade non me vai por colorada.

-Por cartos que non quede. Se se pode por, tira para diante.

 

4.2.3 Completa

___ non me chamaches ao pasares? Puiden aforrar de ir soa.

Pois non cho fago ____ non me dá a gana. Así de claro.

Pau ___ bogas e pau__ non bogas.

Se che preguntan ___ non estás na lista, dilles que aínda te matriculaches onte.

Enfadouse comigo e gustaríame saber o ___.

 

4.2.4 Substitúe a oración subordinada causal pola construcción por+infinitivo, marcando as persoas no caso en que se lle poida poñer desinencia de conxugación.

-Non tes mellor nota porque non queres./

-Xa que mo contou, perdóollo./

-Posto que non parades quietos, acabouse a promesa: xa non ides.

-Estamos moi contentos porque aprobamos a oposición.

-Devolvéronlles o motor porque non funcionaba.

-Salvouse xa que os médicos atendérono moi axiña.

 

 

CORRIXIMOS O LUNS. BOA FINDE.

3.3 AS PREPOSICIÓNS: POR. USOS E CONSTRUCCIÓNS

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

3.3.1 Segundo o Dicionario da Real Academia Galega, a preposición por expresa:

1 Lugar onde ou lugar a través do que.

Di que perdeu a carteira polo camiño. Vai polo camiño ás carreiras. Por aquí chégase á cima do monte.

2 Tempo pouco preciso.

Aí polas tres hei de pasar por aquí. Polo mes de xaneiro neva e vai frío.

3 Duración no tempo.

Déronlle traballo por seis meses.

4 Causa ou motivo.

Has xantar ti só por chegares tarde.

5 Finalidade

Foi ao poleiro por ovos.

6 Prezo, valor.

Merquei uns zapatos por catro trinta euros.

7 En proveito de, a favor de.

Fágoo por ti.

8 Relaciona os factores dunha multiplicación.

Tres por seis.

9 Introduce o complemento dalgúns verbos.

Andaron preguntando por vós. Vinde por min ás cinco.

10 Expresa o axente.

O problema é coñecido por todos. Foi detido por un policía.

11 Seguido do pronome interrogativo que, serve para preguntar a causa ou o motivo polo que se fai ou ocorre algo.

Por que non viñeches? Dime por que non viñeches.

12 Indica medio de transmisión ou de transporte.

Escoiteino pola radio. Enviouno por correo.

13 Substitución.

Cambiou os zapatos polas botas.

14 Proporción.

Tocoulles pagar dez euros por persoa.

 

3.3.2. Contraccións

A preposición por contrae coa segunda forma do artigo lo, la, los, las, dando as seguintes formas: polo, pola, polos, polas.

Non contrae cos pronomes que teñen esas mesmas formas, aínda que a pronuncia sexa a mesma:

-Por o traer, non che cobran. (A pronuncia sería igualmente Polo traer…)

 

3.3.3 POR/PÓR

A preposición escríbese sen til ortográfica. Si levará til diacrítica (para distinguirse) a forma contraída do verbo poñer: pór, que é o único verbo galego que non acaba en –ar, -ir ou -er. A pronuncia é a mesma nas dúas palabras.

-Vou por leña.

-Vou pór os pés ao sol.

 

3.3.4 POR QUE/ PORQUE/ PORQUÉ

A preposición por úsase en preguntas directas e indirectas co interrogativo que:

-Por que te enfadas? (Interrogativa directa, que leva signo ao final)

 

-É moi difícil saber por que te enfadas. (Interrogativa indirecta, que non leva signo).

 

Porque é unha conxunción causal:

-Estou preocupada porque non sei a que hora chegará o tren.

 

Porqué equivale a causa (vai substantivado polo artigo o ou un indefinito que leva diante):

-Está moi contenta e gustaríame saber o porqué.

-Comportouse así e non lle hai que buscar ningún porqué.

 

3.3.5 Por+infinitivo

A construcción por+infinitivo constitúe unha oración subordinada adverbial causal:

-Por chegares tarde, quedas sen a cea.

-Xa que/ porque chegaches tarde, quedas sen a cea.

 

 

MAÑÁ PROPOREMOS UNHAS ACTIVIDADES PARA CORRIXIR O PRÓXIMO LUNS.