19.1 ORACIÓNS COMPOSTAS E O USO DOS PRONOMES ÁTONOS NELAS

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

19.1.1 ORACIÓNS SUBORDINADAS

Todas as oracións subordinadas –substantivas, adverbiais e adxectivas- levan o pronome átono diante do seu verbo. Esta foi a razón pola que percorremos os recoveques da sintaxe da oración composta.
Esta é unha excepción moi importante, xa que na comunicación hai moitísimas oracións subordinadas, e a máis difícil de aprender. Se tedes dúbidas, podedes repasar as pequenas unidades que se lles dedican pois só entendendo o seu papel dentro do discurso, poderedes descrubrir unha oración subordinada.

Hai moitas conxuncións subordinantes e moitas destas oracións levan un verbo en infinitivo, xerundio ou paricipio que non precisa nexo subordinante. Deséxovos moita sorte neste empeño de colocar be o pronome e estarei sempre ao voso dispór para calquera consulta.

 

19.1.2 ORACIÓNS COORDINADAS

As oracións coordinadas copulativas levan o pronome átono detrás do verbo. As que se constrúen con nin, Lévano detrás de polo seu sentido negativo.
Aínda así hai que ter en conta que dúas oracións poden ser coordinadas copulativas entre elas pero estar subordinadas a outra. Neste caso, para a colocación pronominal prima a subordinación.
Recordemos tamén que as oracións con pronomes, demostrativos, adverbios ou conxuncións negativos (non, nunca, ninguén, ningún, xamais, nin..) levan diante o pronome átono.
Tamén levan detrás o pronome átono as coordinadas adversativas.

 
19.2 PROPOSTA DE ACTIVIDADES

Coloca no seu sitio os pronomes que se indican na mesma orde de colocación que van citados. Rescriben ben a oracións coas maiúsculas e os acentos que lles correspondan:

19.2.1 te/me
vou ver hoxe á túa casa, que ben acordo onde vives.

19.2.2 me/lle/o/me
A quen agasa cun ovo de Páscoa considerarei meu padrino aínda que non sexa nada.
19.2.3 o/nos/o
Cando vimos entrar naquela tenda que atendera tan mal, chamamo para que non entrase.

19.2.4 nos/lle/o
preguntaron que hora sería cando vimos sacar o saco e meter no maleteiro.

19.2.5 me/o/nos
Nin saudou nin saudei porque xa hai moito que non falamos.

19.2.6 se/os
A todos aqueles que ven pasar fame e non lles aguza o sentido da xustiza, maldigo .

19.2.6 mo/me/cho
Non traias agora, cando ves máis apurada, que non quero .

19.2.7 lles/os
veñen facendo o conto con mentiras e eles botan igual.

19.2.8 me/me/
gustaría saber se estás tomando o pelo, xa que tes dado ben motivos.

18.2 CORRECCIÓN DE ACTIVIDADES

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
18.2.1
Distingue nestas oracións cales son simples e compostas. Nestas últimas, cales son subordinadas e cales son coordinadas:

 
SIMPLES:
a) A campaña electoral en Afganistán marcou un fito na relevancia social da muller nese país.
b) E aí xorde a pregunta. NUNHA ANÁLISE SINTÁCTICA MOI MINUCIOSA DIRIAMOS QUE É UNHA ORACIÓN COORDINADA CO PARÁGRAFO ANTERIOR, POR COMEZAR CON ESE E. RECORDADE QUE NUNCA HAI UNHA SOA COORDINADA, PORQUE NINGUNHA É PRINCIPAL.

 
COMPOSTAS:
a) Xa traballes, xa estudes, terás tempo suficiente para te divertires algo.
Oración principal: terás tempo suficiente.
Oracións coordinadas distributivas: Xa traballes, xa estudes.
Oración subordinada adverbial final: para te divertires algo.
b) Sería desexable que a xente se enterase e se interese.
Oración principal: Sería desexable
Oración subordinada sustantiva de atributo: que a xente se enterase e se interese.
Oracións coordinadas copulativas dentro da subordinada: a xente se enterase e se interese.
c) Os cines éncheos xente de entre 20 e 40 anos e é doado encontrar personaxes para esas idades.
Parágrafo formado por dúas oracións coordinadas copulativas:
-Os cines éncheos xente de entre 20 e 40 anos
-e é doado encontrar personaxes para esas idades.
Esta coordinada contén unha sobordinada substantiva de atributo: encontrar personaxes para esas idades.
d) Cumpriu 48 anos, pero continúa en posesión dun enorme sex appeal.
Oracións coordinadas adversativas
-Cumpriu 48 anos
-pero continúa en posesión dun enorme sex appeal.

 

18.2.2
Completa estas transformacións seguindo o modelo:
Vinos./ Dígoche que os vin./ Porque os vin./ ¿Víchelos?
Lévote./ Dígoche que te levo./ Porque te levo./ ¿Lévasme?
Compréillelo./ Dígoche que llelo comprei. Porque llelo comprei./ ¿Compráchesllelo?
Pregúntocho./ Dígoche que cho pregunto. Porque cho pregunto. ¿Pregúntasmo?
 

18.1 ORACIÓNS COORDINADAS. PRONOMES

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

18.1.1
Viñemos repasando a oración composta formada por subordinación. Na oración composta que viñamos vendo, algún dos seus elementos eran substituídos por outra oración de menor rango en tanto que quedaba sobordinada á principal formando parte dela e sen significado pleno por si mesmo.

Tamén vimos que as oracións subordinadas substituían:
a) Nomes en calquera das súas función (suxeito, atributo, e complemetos directo e indirecto).
b) Adverbios (complementos circunstanciais).
c) Adxectivos ou complemento dos nomes (adxectivas ou de relativo).

18.1.2
Pero as oracións compostas tamén poden formarse con oracións simples que teñen todas o mesmo valor e sentido independentes. Son as oracións compostas por coordinación.

Xerome chegou ás cinco e ás sete xa andaba de xoldra.

Temos dous predicados verbais, xa que logo temos dúas oracións unidas pola conxunción e.
¿Cal das dúas é máis importante con relación á outra? ¿Podería ir escritas sen a conxunción e acabas ambas en punto.
Sen dúbida. Unha non precisa da outra. Pola tanto non están subordinadas.

18.1.3

As máis coordinadas máis usuais son:
.Copulativas (suma). Conxuncións: e, nin.
.Disxuntivas (opción). Cunxuncións: ou.
.Adversativas (oposición). Conxuncións: pero, mais, sen embargo, non obstante
.Distributivas (reparto). Conxuncións: xaxa, oraora.

Cando van sen nexo, chámanse xustapostas: Ven, vai…

18.1.4
Mais subordinación e a coordinación poden estar combinadas nunha oración composta:

Mentres non estiveron todos sentados, os rapaces calaban e as rapazas rían.

 

18.2 PROPOSTA DE ACTIVIDADES

18.2.1

Distingue nestas oracións cales son simples e compostas. Nestas últimas, cales son subordinadas e cales son coordinadas:

-A campaña electoral en Afganistán marcou un fito na relevancia social da muller nese país.

-Xa traballes, xa estudes, terás tempo suficiente para te divertires algo.

-Sería desexable que a xente se enterase e se interese.

-Os cines éncheos xente de entre 20 e 40 anos e é doado encontrar personaxes para esas idades.

-Cumpriu 48 anos, pero continúa en posesión dun enorme sex appeal.

-E aí xorde a pregunta.
18.2.2

Completa estas transformacións seguindo o modelo:

Vinos./ Dígoche que os vin./ Porque os vin./ ¿Víchelos?
Lévote./
Compréillelo./
Pregúntocho./

17.2 CORRECCIÓN DE ACTIVIDADES

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

17.2.1

Subliña os nomes que aparecen nestas oracións:

Luísa/abogada.
Agasallo/nai.
Xenaro/ oficina.
Santiago/capital/Galicia/habitantes.
Obreiros/obra.
17.2.2

Indica que oracións subordinadas encontras.

a) Que a invites a un refresco.
b) Que estiveron escoitando a radio/que mañá dará o sol.
c) Que é máis mesto.
d) Que non quero/ que me chames máis.

17.2.3

¿Cales son de relativo?
b)Que estiveron escoitando a radio.
c)Que é máis mesto.

17.2.4

Dígoche que veñas/ Dígocho/ Non cho digo/ ¿Por que cho digo?
Pregúntollo que fai/ Pregúntollo/ Non llo pregunto/ ¿Por que llo pregunto?
Aconséllolles que marchen/ Aconséllolello/ Non llelo aconsello/ ¿Por que llelo aconsello?
Asegúrovos que é certo/ Asegúrovolo/ Non volo aseguro/ ¿Por que volo aseguro?

17.1 OS COMPLEMENTOS DO NOME. ORACIÓNS SUBORDINADAS DE RELATIVO OU ADXECTIVAS. PRONOMES17.1 OS COMPLEMENTOS DO NOME. ORACIÓNS SUBORDINADAS DE RELATIVO OU ADXECTIVAS. PRONOMES

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

17.1.1

O núcleo do suxeito das oracións é un nome.
Pero o nome desempeña moitas funcións dentro da oración: núcleo do predicado nas oracións atributivas, complementos directo e indirecto, e circunstancial, e pode ser tamén o complemento doutro nome.

 

Luísa é abogada.
Lévalle este agasallo a túa nai.
Xenaro está na oficina.
Santiago, capital de Galicia, ten case cen mil habitantes.
17.1.2

O nome necesita palabras que precisan os seu significado. Unhas son os modificadores ou determinantes: artigos, numerais, posesivos, demostrativos… Outras son os adxectivos que o explican mellor. Ás veces, esta explicación faise con outro nome. Pode ir en forma de aposición -Santiago, capital de Galicia,- que se escribe entre comas, ou unido ao primeiro nome por unha preposición -capital de Galicia-.
A casa témola no campo.
A casa, herdanza dos avós, témola no campo.
A casa máis grande témola no campo cerca de Santiago.
A casa que viches na foto témola no campo cerca de Santiago nunha bonita urbanización.

Os adxectivos ou complementos preposicionais do nome poden ser unha oración, como ves no último exemplo anterior. Estas oracións son subordinadas e chámanse adxectivas –porque fan o papel dun adxectivo- ou “de relativo”, porque van introducidas por un pronome relativo, que ten dentro da súa oración función gramatical. Polo tanto sempre fan referencia a un nome antecedente.

A casa témola no campo cerca de Santiago nunha bonita urbanización: oración principal.
Que viches na foto: oración subordinada adxectiva ou de relativo.
Os elementos desta oración subordinada son:
Suxeito: ti (elidido por sobreentendido)
que: Complemento directo (a casa, que sería o antecedente)
viches: núcleo do predicado
na foto: complemento circunstancial.

Os pronomes relativos que poden introducir estas oracións son: que, quen, cuxo. O uso de cal nesta función é moi estraño ao galego.

Cómpre indicar quen non ten plural, aínda que si pode ir en plural o seu verbo.

Estes obreiros son quen dixeron que pararan a obra.
17.2 PROPOSTA DE ACTIVIDADES
17.2.1

Subliña os nomes que aparecen nestas oracións:

Luísa é abogada.
Lévalle este agasallo a túa nai.
Xenaro está na oficina.
Santiago, capital de Galicia, ten case cen mil habitantes.
Estes obreiros son quen dixeron que lles pararan a obra.
17.2.2

Indica que oracións subordinadas encontras.
a) A rapaza loira quere que a invites a un refresco.
b) Alexandre e Alsira que estiveron escoitando a radio din que mañá dará o sol.
c) O paxaro fixo o niño no ramallo que é máis mesto.
d) Díxenche ben clariño que non quero que me chames máis.

17.2.3
¿Cales son adxectivas ou de relativo?
17.2.4

Dígoche que veñas/ Dígocho/ Non cho digo/ ¿Por que cho digo?
Pregúntolle que fai/
Aconséllolles que marchen/
Asegúrovos que é certo/

 

16.2 CORRECCIÓN DE ACTIVIDADES

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
16.2.1
Sinala os complementos circunstanciais dos seguintes predicados:
En Compostela non é posible atopar menús baratos.
Ás veces, a esperanza é moi dañina.
Se non fose obrigatorio, parece que Rajoy acudiría ás eleccións europeas sen candidato.
Neste lamentable estado atópase unha das cabinas na Praza Roxa santiaguesa.
Estamos nesta situación porque os dirixentes miran para os seus embigos.
(-miran para os seus embigos.-)

16.2.2 ¿Hai algún que sexa unha oración subordinada adverbial?
-Se non fose obrigatorio
-porque os dirixentes miran para os seus embigos

16.2.3
Transforma segundo o modelo:
a) Véxoche o libro./ Xa cho vexo./ Tampouco cho vexo./ Mesmo cho vexo.
b) Deume tres berros./ Xa amos deu./ Tampouco mos deu./ Mesmo mos deu.
c) Merqueille un rosco./ Xa llo mequei./ Tempouco llo merquei./ Mesmo llo merquei.
d)Tocoulles a lotería./ Xa lles tocou./ Tampouco lles tocou./ Mesmo lles tocou.

16.2.4
a) Posmo difícil./ Difícil mo pos.
b) Véxote mal./ Mal te vexo.
c) Mañá doucho./ Doucho mañá.
¿Que matiz cres que lle dá a cada oración o cambio de colocación pronominal?
Teñen diferencias de intensidade. Unha é máis enfática que a outra.
Na segunda, incluso pode facerse referencia ao verbo ver en sentido real (falta de visión), se o adverbio detrás, e a unha visión metafórica de advertencia: “Por aí non vas ben”, se o adverbio vai diante.

 

16.1 O PREDICADO. COMPLEMENTO CIRCUNSTANCIAL. ADVERBIOS E PRONOMES.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
16.1.1

O núcleo do predicado pode tamén levar un complemento circunstancial que indica tempo, modo, lugar, acción… no que se desenvolve o que ese núcleo indica.

Estéfana xoga.
Estéfana xoga todos os días pola tarde.
Estéfana xoga co tren no corredor.
Estéfana xoga cando ten acabados os deberes.
Estéfana xoga para medrar sana.
Estéfana xoga como se tivese seis anos, aínda que xa ten dez.

Cibrán é bo.
Cibrán é bo cando lle cadra.
Cibrán é bo xerando ideas.
Cibrán é bo aínda que ás veces ten un xenio do demo.
Como podes ver, o C.C. pode ser unha oración que mesmo conteña outra. Teremos así unha oración subordinada adverbial porque fai o papel dun adverbio do predicado principal, nestes casos xoga e bo. Esa subordinada adverbial tamén pode ter complementos circunstanciais do seu propio predicado.
16.1.2

A colocación dos pronomes por mor dun adverbio que vai diante do verbo é un tanto complicada. Hainos que os atraen obrigatoriamente para onda eles: non, nunca, xamais, tampouco, mesmo, incluso, xa, case, ata, ben, mal, si, só, sempre, tamén…

Outros non esixen o cambio do pronome.

Ás veces, a colocación do adverbio antes ou detrás do verbo e o conseguinte arrastre do pronome canda el, dálle á oración un significado diferente:

“Mal te vexo” e “Véxote mal”, evidentemente non significan o mesmo.

 
16.2 PROPOSTA DE ACTIVIDADES.

16.2.1

Sinala os complementos circunstanciais dos seguintes predicados:

En Compostela non é posible atopar menús baratos.

Ás veces, a esperanza é moi dañina.

Se non fose obrigatorio, parece que Rajoy acudiría ás eleccións europeas sen candidato.

Neste lamentable estado atópase unha das cabinas na Praza Roxa santiaguesa.

Estamos nesta situación porque os dirixentes miran para os seus embigos.

 

16.2.2 ¿Hai algún que sexa unha oración subordinada adverbial?

 

16.2.3

Transforma segundo o modelo:

a) Véxoche o libro./ Xa cho vexo./ Tampouco cho vexo./ Mesmo cho vexo.
b) Deume tres berros./
c) Merqueille un rosco./
d)Tocoulles a lotería./

 
16.2.4
a) Posmo difícil./ Difícil mo pos.
b) Véxote mal./ Mal te vexo.
c) Mañá doucho./ Doucho mañá.

¿Que matiz cres que lle dá a cada oración o cambio de colocación pronominal?