CONTEXTUALIZAR O VOCABULARIO PATRIMONIAL

IMG_4673

Onte falaba de construír debidamente as oracións que levan os verbos AGASALLAR e OBSEQUIAR (con algo a alguén, en ambos casos). Para iso trouxen ao repasiño vocabulario patrimonial relacionado cos agasallos.

Unha desas palabras foi GARRIDO, como nome masculino para designar algo co que se agasallaba a infancia para facela xogar e divertirse. Varias amizades do Facebook recoñeceron de inmediato a palabra nas voces de súas avoas. Era, e debe seguir sendo, unha palabra habitual.

Para iso, temos que contextualizala. Este nome é unha desviación semántica do adxectivo “garrido/a” (bonito/a). ¿Que cousas serían bonitas para unha criatura da clase social campesiña e mariñeira -a falante- nos tempos pasados? Algún xoguete rudimentario, algunha cousiña que lle valese para xogar….

Non a podemos deixar morrer. Hoxe seguimos dándolle á infancia garridos, pero son doutro tipo. Polo tanto, serán garridos os xogos e xoguetes electrónicos, por moi sofisticados que sexan. Serán garridos os libros… Será un garrido todo o que a esa idade gusta recibir e que cumpre un papel fundamentalmente lúdico.

A salvación do idioma tamén consiste en contextualizar estas palabras traéndoas á nosa memoria e ao noso tempo. A salvación do idioma está tamén en conservar o vocabulario patrimonial evitando unha lingua lampa, pobre, sen xenio propio.

Anuncios

OLLO COAS TRAPALLADAS. CONSTRUCIÓNS GALEGAS PARA DÍAS DE AGASALLAR CON ALGO.

IMG_4672

É importante aprender ben as construcións gramaticais, xa que algún verbos esixen preposicións especiais para indicar os seus complementos.

En galego temos varios nomes sinónimos de REGALO: agasallo, presente, galano, obsequio…

Temos así mesmo palabras preciosas para os agasallos que se lle fan á infancia (xogo ou xoguete): garrido, brinquedo…

Da primeira lista de nomes saen verbos sinónimos de REGALAR: agasallar e obsequiar.

¡¡¡¡PERO MOITO OLLO CON ESTES VERBOS!!!!

Teñen construción especial para o que en regalar sería o OBXECTO OU COMPLEMENTO DIRECTO:

-Regaláronme unhas gardenias.

-AGASALLÁRONME CUNHAS GARDENIAS.

-OBSEQUIÁRONME CUNHAS GARDENIAS.

-VOUTE AGASALLAR CUNHA ENTRADA PARA O CINEMA.

-SEICA O OBSEQUIARON CUNS CAPÓNS DE VILALBA.
A practicar, que vos vén aí boa ocasión de falar ben e non facendo do galego unha argallada.

HISTORIAS DA LINGUA V. PAX GLIACIANA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Nun afastado reino chamado Gliacia había unha escola para nenas e nenos pequenos, que chegaban falando gliaciano, pero na pizarra e nos murais poñían rótulos didácticos na lingua dun imperio mundial que o país deixaba impoñer de moi boa gana, para ver se medraba. Tamén usaban outro idioma de medioimperio para que as criaturas saísen finas e se lles fose preparando o seu futuro, porque os habitantes de tal país críanse nacidos para marchar. Polos mediados de maio, un día poñían nun cartel rechamante, feito entre todos con moito amor: “Día das Letras Gliacianas”. Deste xeito, na escola de Gliacia -que significa país das marabillas- e na Gliacia mesma hai unha harmonía idiomática envexable, inversamente xerarquizada segundo a lóxica común que adoita rexer a maioría dos países. E todos os habitantes desa terra –desde o último pastor de gando miúdo ao sublime emperador que ordena e manda- gozan dunha nunca suficientemente louvada paz lingüística.

 

HISTORIAS DA LINGUA IV

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

 

O ESTRAÑO CASO DE MANU

A Manu levárono á gardería xa chegados os tres anos. Cando o foron buscar o primeiro día e lle preguntaron se viña contento, dixo que si, que alí había moitas nenas e moitos nenos –Manu xa é da era coeducada- e que o pasara moi ben.
Deloutro día, preguntoulle seu pai se xugaba con eles e el dixo que si.
-¿E de que falades?
-Eles non saben falar.
-Home, algún falará –dixo súa nai moi estrañada-. Hainos xa coma ti.

A isto non respondeu e seguiu dándolles aos botóns da lavadora a ver se a facía centrifugar, que lle gustaba aquel ruído.
De alí a dos días foi súa nai buscalo e preguntoulles ás coidadoras se había alguén máis entre a cativada da idade aproximada de Manu e elas contestáronlle que outros catro ou cinco, os meirandiños.
-Pois Manu dime que non falan.
-Serán cousas del –dixo a coidadora, rompendo a rir-. ¡Vaia se falan! Pasan o día latricando se lles deixan. Non lle dea tino niso. É algo fabulador, pero pórtase moi ben. E é moi intelixente.

Mentres ían cara a casa díxolle a nai:
-A ver, Manu. Disme que non falan os nenos e as nenas e iso non é certo. Falades, que mo dixeron as profas.
-Non, mamá. Os nenos aínda non saben e non vou falar eu só.
-¿Como que non saben falar, Manu? –preguntou súa nai freando en seco para lle mirar os ollos.
-Non saben, mamá. Eles hablan e eu estou aprendendo tamén. Hablamos, pero non falamos porque eles non saben.

A nai botou unha gargallada que durou pouco tempo, porque axiña lle entraron ganas de chorar.

III A LINGUA E O GLAMOUR

SANYO DIGITAL CAMERA

A miña filla e eu fomos mercar unha prenda de agasallo para unha terceira persoa, que moito nola merecía, a un comercio de Santiago. A dependenta, unha dona elegante concorde coa categoría do comercio que estabamos pisando, empezou a amosarnos variantes do produto solicitado.

Mentres buscaba nos andeis e sacaba das caixas pezas para o mostrador, a rapaza e eu fomos falando das nosas cousas e, ao ter diante a prenda que nos ensinaba, opinabamos unha coa outra, da calidade, da forma, da cor e dos gustos do receptor do galano… A dependenta seguíanos mostrando en orde crecente de prezos e, cousa que tampouco era de estrañar, cada peza que traía gustábanos máis. Finalmente decidímonos pola máis cara e glamurosa e, mentres nola envolvía moi amañada para agasallo, seguimos dándolles voltas aos nosos asuntos e ao mundo, alleas á súa presenza.

Antes de nola cobrar, mirou para min en fite e preguntoume:
-Ustedes son portuguesas, ¿verdad?
-Non, non. Somos galegas. A rapaza é compostelá e eu vin da provincia de Lugo, pero levo moitos anos aquí.
-¡Ah! Perdón.

Quedou tan cortada que ata se puxo rubia. A pobre muller non dera casado aínda o que ela cre idioma pobre do país co dispendio da prenda que, por un azar capichoso, levabamos connosco. Por iso tiñamos que ser extranxeiras para que todo lle cadrase.

HISTORIAS DA LINGUA II

 

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

 

Contacta comigo unha xornalista para me entrevistar pola publicación do poemario “Remontar o río”. Á hora prevista, chámame por teléfono, saúdame moi amable, dime o tempo de que dispomos e avísame:
-A entrevista vai ser en castelán.
-Ui! Iso para min é moi violento. E non lle vexo xeito. Non entendo que teña que falar castelán en Galicia.
Deloutro lado do fío houbo un silencio longo e pregunteille para cortalo:
-¿Periga o teu posto de traballo? Se é así, dimo que estou disposta a considerar a miña postura a pesar de todo.
Seguía o silencio ata que a oio saloucar.
-¿Que che pasa? Dime algo.
-Helena, fágao Vde. por min. Fale o galego que eu non podo falar. Ben ve cal é a miña lingua. Pero non podo, Helena. Para emitir, non podo.
-Tranquilízate. Xa vexo, xa.
E houbo outro silencio menos tenso e despois engadiu xa coa voz recuperada:
-Eu voulle preguntar en castelán, que non podo facelo doutra maneira.
-Non te preocupes. Tamén o entendo. É unha tolemia, pero é o que hai.
A entrevista transcorreu con fluidez, a pesar desa grave anomalía. E enviámonos unha chea de bicos fóra de antena.
Ninguén sospeitaría que tiña detrás un abuso de poder, unha mordaza, un drama persoal incomprensible.