OLYMPUS DIGITAL CAMERA

 

Dous alumnos dun IES da montaña luguesa fixéronme esta entrevista para un traballo. Creo que a súa lectura pode dar lugar a algunha reflexión e déixoa neste blogue porque forma parte do aspecto sociolingüístico que nunca debe saltarse nunha lingua que ten problemas coa súa sociedade.

Cal  é a súa ltingua habitual?

-A galega.

Por que usa esa lingua?

-Podía contesar con palabras de Celso Emilio Ferreiro:

“…eu faloa porque si, porque me gosta
porque me peta e quero e dame a gana
porque me sae de dentro,…

Pero vou facelo de xeito máis sinxelo: porque é a miña e a do meu país.

Usa nalgún ámbito a outra lingua? En cal?

-Moi excepcionalmente,  podo usar o castelán, o francés ou o inglés.  En que ámbito? No literario. No comunicativo, fágoo cando teño necesidade porque  a persoa interlocutora é foránea  e precisamos un idioma que entendamos as dúas.

Sentiuse algunha vez discriminada por falar galego?

-Que difícil é dar esta resposta! Se tiña que falar outra lingua que non falaba na casa e me escolarizaron nunha lingua que non era a miña, si estiven discriminada moitísimos anos. Pero, a efectos teóricos, mentres o galego foi unha lingua non normal eu podía falar castelán e facíao.  Desde que a lingua se fixo oficial, pasei a utilizala dentro do país en exclusiva e nunca me trouxo problemas. Outra cousa é que me contesten nela, claro. Pero nos ambientes en que me movo, intentan xeralmente falarmo tamén.

Pensa que o galego debería ser unha lingua de uso habitual?

-En Galicia está ben claro que si. Cal se non?

Por que?

-Porque é normal que os habitantes dun país que ten o tesouro dunha lingua propia a falen en calquera situación. Con todos os meus respectos, non facelo así ten algo de anómalo, aínda que moita xente non o vexa ou non o queira ver porque inda está cargada de prexuízos.

Pensa que o galego é máis importante que calquera outra lingua?

Para min si. E debera selo para calquera persoa que se diga galega. Non hai superioridades lingüísticas, pero a propia é a primeira, sen dúbida, porque vai pegada á nosa pel e porque con ela repetimos as palabras dos antergos. É tamén unha lingua de amor.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Cal pensa que será o futuro do galego?

-Está nas mans de galegas e galegos. Se algún día a este país lle entra o sentido común e empeza porque as familias non lles neguen ás fillas e aos fillos o dereito a pertencer plenamente a el tal como é, terá supervivencia. Se se segue negando a si mesmo, non o sei. Non obstante, hoxe é unha lingua de cultura e de posibilidades. A cultura galega máis viva, creativa e dinámica hoxe faise nesta lingua. Afortunadamente, xa os obreiros falan castelán e os catedráticos galego. O ideal sería unha lingua para todos, pero hai cambios cualitativos moi fortes e estimulantes que, se cadra, non chegan a todo o país para servir de modelo.  Hoxe non é o castelán quen garantiza o ascenso social que os pais e nais pensaron noutra época. Eu teño unha filla e un fillo que, falando catro ou cinco idiomas, fan a súa vida persoal e profesional en galego. Con orgullo, teño que engadir que son persoas de relevancia cultural e mesmo social con proxección internacional.

Cales serían as medidas a tomar para que o galego tivese máis presenza?

-Hai responsabilidades individuais –cadaquén temos a nosa que é intransferible- e responsabilidades colectivas, que son as diversas institucións públicas e privadas, desde os Concellos ata a Xunta de Galicia pasando pola Xudicatura, Igrexa, Empresariado… Se nos concienciamos de que a lingua é unha riqueza cultural para un país que se pode comunicar tamén a través dela con centos de millóns de falantes de toda a lusofonía acabarémola vendo como lingua de probabilidades, ademais de ser a propia. Daquela, esixirémolles aos políticos que a respecten e que traballen nela e por ela, non que fagan un paripé que é como unha eutanasia pasiva e nin sequera a empreguen en público. É unha dinámica que debe nacer da sociedade, porque os políticos e políticas, que teñen moita responsabilidade na configuración dun país,  fan o que cren que lles dá votos. Galicia sufriu unha regresión escandalosa desde a chegada de Feijóo, sen que fose antes ningunha marabilla. A escola está hoxe programada para facer desaparecer lentamente o idioma. E dáme moita mágoa porque eu empecei a dar clase de galego, de forma voluntaria e acollida a Lei Villar Palasí de 1970, en Ferrol. Tamén fun pioneira en impartila xa obrigatoriamente en Santiago no primeiro curso que puido facerse, se o colexio o permitía, o 1979-80.

 

Cal cre que é a presencia do galego na sociedade actual? É nos medios de comunicación?

-Nos medios de comunicación? Unha vergoña, agás na prensa dixital comprometida, sostida pos subscrición dos seus usuarios. Os xornais de maior tirada téñena nun recanto como reclamo  para recibiren subvencións. Mesmo nos medios públicos autonómicos non ten a lingua o tratamento que debera ter, pola súa baixa calidade en xeral e tamén porque faltan contidos culturais de calidade implicados co país.

Na sociedade? Teríamos que preguntar en que sociedade. Eu vivín e frecuento Santiago –a cidade máis normalizada de Galicia- onde a lingua galega culta é moi habitual en calquera despacho  profesional liberal, hostelería, ocio, universidade, xudicatura, empresa… E vivo habitualmente en Rianxo, onde fala galego máis do 95% da poboación e é tamén lingua de comunicación en todos os ámbitos. Sei que noutros lugares non é así, por iso é difícil dar unha resposta global a esta pregunta.  En calquera caso, eu poñería estes dous entornos como modelo do que debería ser, sobre todo o de Rianxo.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Como evolucionou o uso do galego dende que empezou a traballar ata a actualidade?

-Perdéronse moitos falantes e gañáronse ámbitos de uso para os que era impensable. Eu non me imaxino falando galego no Instituto de Ensino Medio, nin na Escola de Maxisterio nin na Universidade de Santiago. Pola contra, pérdense falantes porque as familias non frearon a sangría por falta dunha política seriamente comprometida co idioma. Isto non é boa cousa,  porque unha lingua existe se hai quen a fale. Por moi empleirada que estea, se é unha lingua ritual convértese case en lingua morta. Non obstante, estamos a tempo de recuperala e iso é moi positivo.

Porque escribe en galego?

-O meu primeiro libro escribino en castelán, a única lingua que sabía escribir. Afortunadamente, pareime a pensar que pintaba eu escribindo nunha lingua na que non pensaba, nin quería, nin soñaba. Daquela alfabeticeime na  lingua que me define e aí seguimos. Por que me vou traducir? Iso só o fago para colaboracións que me piden desde fóra, que non son poucas, pero habitualmente procuro que vaia o galego orixinal a pé de páxina.

Ten pensado seguir publicando libros en galego?

E logo que hei facer? Non hai outra maneira sensata de actuar. Supoño que ao acabar a entrevista esta pregunta ten xa menos sentido formulala que cando a propuxestes.

Pensa que son suficientes as horas dedicadas ao galego no horario escolar?

A escola en Galicia tiña que ser escola galega. Xa que logo, o horario restrinxido sería para as outras linguas, non para a propia. Cataluña pode ser un bo exemplo. Porque os cataláns saben o que queren: garantir a supervivencia do seu idioma. O castelán apréndese en contacto co ambiente, porque a súa presenza é moi forte nos medios, nas bilbiotecas… Eu teño unha netiña que vai cumprir catro anos. Vai a unha escola galega, oe galego na súa famila e nas dos avós, pero sabe botar xa un parrafiño que outro en castelán. Se fose ao contrario, se falase castelán no ámbito familiar e escolar, non sabería botar un parrafeo en galego. Os feitos están aí para demostralo.

 

Ría de Arousa, no día da Ascensión de 2016

Anuncios

4.EN QUE IDIOMA ESTÁ O RÓTULO?

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

 

Se os da Coca Cola reparten a mercancía nun coche que ten escrito “¿Andas buscando un bar?. Sígueme”, en que idioma está o rótulo?

É posible que, dadas as circunstancias anómalas da lingua e a pouca relación que damos por sentado que garda coa Coca Cola, a resposta que nos podería dar bastante xente sexa: “En castelán”.

Se repetimos a pregunta presentando estoutro texto alternativo: “¿Andas a buscar un bar?. Sígueme”, é probable que a xente nos responda que está en galego.

A realidade, non obstante, é que están en galego os dous. Mesmo lles vou perdoar o signo de interrogación inicial que poñen na frase que consideran galega, porque creo que non debeu ser suprimido por facilitar moito a lectura.

Pasa como cando acudimos a unha oficina do servizo de Correos e vemos textos duplicados atribuíndoos a cadansúa lingua. Perda de tempo e mesmo de recursos. Abondaría con colocar un. “Entrada”, “Espere”, “Envíos”… Hai unha serie inmensa de palabras e moitas frases comúns. “Por favor, espere”: eu non sabería dicir en que idioma está porque está en dous e non pasa nada.

Non hai moito, fun tomar nota a un cemiterio rural do número de lápidas que tiña en galego e en castelán. Ao pasar lendo algunhas foime imposible sabelo con certeza. Como no caso da Coca Cola, polo costume de ver as lápidas de toda a vida en castelán, inclinaríame por dicir que se tiña un D.E.P. debaixo dun nome e as datas de nacemento e morte postas en números, estaba en castelán. Pero non pasaba de ser un prexuízo porque non tiña datos obxectivos para sabelo.

Hai moitos prexuízos que inflúen nas linguas sendo absolutamente externos a elas. Algúns non pasan de seren anécdotas máis ou menos curiosas, pero outros fanlles moito dano: atribuírlles superioridade cultural, negarlles a capacidade para expresar determinados contidos do pensamento, asocicialas a subdesenvolvemento e a pobreza… Mozart tivo moitos problemas para compoñer óperas sobre o libreto en alemán, porque se consideraba que non valía para ese uso. Non hai moito oínlle dicir a alguén que se dedica ao ensino da Filosofía entre nós, que o galego non vale para filosofar.

Volvendo á Coca Cola, o que resulta curioso é ler a noticia de que a frota de vehículos da empresa acaba de rotular os seus coches en galego e que foron presentados na Cidade da Cultura. Podemos sobreentender, polo lugar e a presenza de responsables da Política Lingüística do noso Goberno, que recibiron axuda económica para facer un letreiro moi pouco atractivo por esa rima interna que lle puxeron. Que lástima de axudas!

 

 

PRONOME PERSOAIS. USO E COLOCACIÓN 1.2

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
1.2.1 CORRECCIÓN DO EXERCICIO PROPOSTO

a-¿Te perdiste la película de ayer? …. ¿Te la perdiste?

b-¿Te saltarás la cena de hoy?….. ¿Te la saltarás?

c-¿Te lavaste las manos?….. ¿Te las lavaste?

d-¿Te comiste todo el helado?… ¿Te lo comiste?

e-¿Te compraste el pantalón que tanto te había gustado? ¿Te lo compraste?

f-¿Te miraste hoy la cara en el espejo? ¿Te la miraste?

g-¿Te pintarás las uñas de colores? ¿Te las pintarás?

 
1.2.2 OS OBXECTO DIRECTO E INDIRECTO

O pronome te está substituíndo o O.I. dos verbos correspondentes en cada oración. O O.D. dos mesmos verbos son os pronomes que usaches para substituír os nomes, sós ou acompañados dos seus complementos. Nas oracións anteriores temos, polo tanto unha columna de O.I. e outra de O.D.

O.I. (2ª persoa singular)    O.D. (3ª persoa)

a- te                                        la

b- te                                        la

c- te                                         las

d- te                                        lo

e- te                                        lo

f- te                                         la

g- te                                        las

 

1.2.3. RESUME DE TEMAS TRATADOS ANTERIORMENTE, QUE PODEDES BUSCAR E REPASAR.
-O pronome galego ten dúas formas para o pronome da 2ª persoa, te cando é O.D e che cando é O.I.

Chameite e non che gustou.

-O pronome galego O.I. ou O.D. nunca empeza unha oración e adoita estar unido ao seu verbo, aínda que as excepcións son moi abondosas.

Chameite. Tráioche un recadiño. Gústache esta canción. Non te vexo ben con esta luz.

-Os pronomes galegos O.I. e O. D. que van na mesma oración, únense.

As chaves traíaas pero non chas dei (che+as)

 
1.2.4. TENTANDO A TRADUCIÓN CORRECTA

Intenta facer a tradución das oracións que resultaron no exercicio 1.2.1, é dicir, as que teñen os dous pronomes. Recordade que se poden perder palabras e que é importante a colocación dos elementos da frase. Se algo vos soa moi mal, non será así.
a-

b-

c-

d-

e-

f-

g-

 
1.2.4. MAÑÁ CORRIXIMOS E SEGUIMOS

UNHA LINGUA EXPURGADA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

A lingua vive un momento difícil por moi variadas razóns. Unha delas é que debe afrontar os problemas que se derivan do seu contacto co castelán -non só na influencia no vocabulario, senón na morfosintaxe e na fonética, que son os seus elementos máis constitutivos e non se resolven cun dicionario ao uso- senón tamén coa influencia dos anglicismos que están a afrontar todas as linguas, pero que a esta  encóntrana menos resistente. Por outro lado, moitos falantes reconquistados son persoas que abusan do inglés por comodidade ou pola súa presenza inxectada pola tecnoloxía, mais non sempre termos tecnolóxicos.

Non acabo de ver a necesidade de substitución de palabras que temos de vello por palabras inglesas. Ser “fake” é ser falso. Ser “Low Cost” é ser barato… E poderiamos seguir con máis exemplos. Posiblemente as persoas que usan eses termos non son conscientes de que están dando paus nunha lingua de seu ameazada xa por outra.

É moi probable que este comentario sexa unha prédica no deserto. Pero non quería pasar por sobre este asunto sen chamar a atención sobre el. De pouco serve que a contaminación indique que unha lingua vive, que aínda non está morta. Creo que pode evitarse tanto préstamo innecesario, cando menos en persoas que teñen conciencia da situación dos idiomas. Á RAE xa a preocupa moito que a canción que representa a España en Eurovisión se cante en inglés. A min preocúpame xa o “Cocido day”… Non sei se a vós.

LINGUA MATERNA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Hoxe é o Día Internacional da Lingua Materna. A lingua propia de Galicia debería ser chamada paterna, porque foi máis transmitida polos pais que polas nais, pois ás mulleres esixíaselles en grande medida o señoritismo que as familias crían que lles prestaba a outra lingua asimilada coas clases sociais máis altas e letradas.

Pola proximidade das linguas en contacto e conflito que se falan en Galicia, ata non hai moito era difícil delimitar en moitos casos cal é esa lingua. ¿Cal é a lingua materna dunha criatura da que a súa nai e o seu fai falan outra que non falan con ela, mais é a habitual da familia? ¿E a daquela outra que foi atendida por unha coidadora vida do mundo rural que non sabía apenas castelán e cuxo modelo lingüístico era fundamental nos primeiros meses ou anos da súa vida?

O galego era a lingua maioritariamente falada e impregnaba de xeito natural a comunicación. Hai un feito excepcional que aceptamos con normalidade, pero é sorprendente. A recuperadora da lingua galega para a literatura e para a escrita foi unha muller que non a tiña por materna nin se expresaba nesta lingua cos seus. Non obstante, en Follas Novas Rosalía escribe os poemas máis persoais e máis afastados da lingua que falaba, como son os seus poemas solidarios, os máis feministas e incluso o máis profundo e radical “Canto pensó que te fuches” –máis coñecido por “A negra sombra”- na lingua que aprendera por inmersión nun medio que propiciou a súa aprendizaxe ata convertela na nosa gran mestra idiomática.

A nosa situación actual virouse ao contrario. O medio é desgaleguizador porque as accións que se levaron a cabo para favorecer o idioma do país non foron –e cada vez o son menos- planificadas como deberan selo, porque a defensa e promoción da lingua propia de Galicia é un mandado estatutario.

COMO SE APRENDE UNHA LINGUA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Hoxe vin unha foto de Marilyn cun precioso abrigo claro e a imaxe transportoume á miña casa ancaresa, porque nela axudei a traballar en moitas prendas parecidas.

Naquela época, os abrigos das mulleres eran soltos ou entallados. As chaquetas dos homes, redondas ou de traspaso. Así foi como eu aprendín o que eran as dicotomías, que non o seu nome. Así é como aprendín tamén moito do vocabulario que máis tarde tiven que ir abrindo a outros significados pero que daquela me bastaba para entenderme co mundo.

A miña adquisión idiomática está moi unida ao taller de costura. Sendo así, a palabra vistas non era a panorámica que se podía divisar desde un lugar privilexiado, senón unha parte dos dianteiros da chaqueta. Baixos non eran nin cantantes de voz grave nin a primeira planta dos edificios, senón o fondo das prendas. E podería dicir o mesmo de calado de cantos ou de forrar pasamáns. De punta de gabián ou de picar peitos.

É ben curioso como se aprende a lingua, uníndoa a contextos do medio en que se vive, das actividades da familia, da concorrencia de compañías afectivas e lúdicas, das características do medio socioeconómico e ambiental. Con estas palabras vaise construíndo o esqueleto do mundo. Despois, coa lectura e calquera aprendizaxe, complétanse, arriquécense e xa nos serven para entendérmonos con calquera falante dese mesmo idioma con percepcións iniciais ben diferentes.

A familia é fundamental na aprendizaxe dun idioma porque a comunicación entre os seus membros faise con gran carga emocional e o uso da palabra está fortemente motivado. ¡Pobre daquela criatura á que lle fagan crer, por activa ou por pasiva, que a lingua da súa casa é menos valiosa que o é outra que lle poñen de modelo para se entender cos demais! Por esa intervención infame, un falante pode perder a súa primeira lingua, porque esa idea interfire incluso en seguir falándoa cos seus. Non hai nada máis anómalo na comunicación que o feito de que nunha familia se falen idiomas diferentes por franxas de idade, que as nenas e os nenos se dirixan aos seus proxenitores nunha lingua diferente á que estes falan entre si.

Cando unha sociedade, como é a nosa, admite isto hai que pensar que perdeu moito en saúde social.

CUMPRIR ANOS EN INGLÉS

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Á meniña, con dous anos, andan a lle ensinar inglés, unha das grandes metas da familia, que sempre aplaudirá a quen teña a iniciativa de facelo. Na familia fala galego, que xa non é pouco. Coa familia aprendeu a contar ata cinco, sabendo perfectamente a sucesión. Na escoliña tamén lle ensinan a contar, pero en inglés. E sabe os cinco primeiros números.
A meniña sabe cantos anos ten e nunha visita de parentes, despois de tomar un café, a avoa pregúntalle polos anos para lucir aquela desexada aprendizaxe temperá nun idioma estranxeiro:
-¿Cantos anos tes?
-Dous.
-¿E en inglés?
-Tamén –respondeu a nena deixando a súa avoa moi frustrada por ter desaproveitado a ocasión de amosar que sabe unha lingua universal, aínda que a parentela non a entenda.
Eu, en cambio, véxoa con tanta intelixencia que, se cambia algo a cousa, augúrolle un gran futuro. Con moito inglés ou con algo menos.